Lotin alifbosidagi J harfini ikkita qilish taklif etilmoqda

Filolog va bloger Shahnoza Toraxojayeva Telegramdagi kanali orqali lotin alifbosini isloh qilish yuzasidan bildirilayotgan takliflar bilan tanishtirdi. Quyida blogerning lotin yozuvida kutilayotgan ozgarishlar borasidagi fikrlari taqdim etiladi. Foto: Google PhotosKecha lotin alifbosini isloh qilishga bagishlangan konferensiyada ishtirok etdim. Umuman olganda, ozgarishlarni yoqlayman.Ammo S harfi bilan biroz mojaro boldi, shu borasida oz fikrimni aytib otmoqchiman mening pozitsiyam hujjat bolib qolsin shu yerda.Xullas, S harfi alifboga J bolib kiryapti (joja s?sa). Yana J harfi ham qolyapti (jurnal, jyuri). Yani endi ikkita J boladi!Bu nima uchun qilinyapti?? harfini alifboga kiritish uchun! S ni kiritmay turib uning asosida yasaladigan ? ni kiritish mantiqsiz deyishdi.Mayli, bu gapda jon bordir. Lekin S ni shu turishicha Ch orniga qabul qilib qoyaqolaylik degan (nazarimda, joyali) taklif otmadi. Biz turkiy dunyo bilan yaqinlashishimiz kerak deyishdi.Xop, unda unlilarni, xususan, O va I ni ham ikkitadan qilaylik, turkiy dunyoga yaqinlashish maqsad bolsa degan savolga javob esa bunday boldi:Turklar qanday eshitsa, shunday yozadi, ularda yozuvda orfoepik prinsip birlamchi, bizning tilga bu xos emas. Biz oz manfaatlarimizni birinchi oringa qoyishimiz kerak.Yani, standartlar va prinsiplar bir xil emasligini, orniga qarab ozgarib turganini siz ham angladingiz, shundaymi?Maqsad, S ni alifboga kiritish, Ch ni aynan turklardek yozish, ammo jaa turklashib ketmaslik.J ikkita bolsa, nima qilibdi?Men amaliyotchi sifatida bunga qarshi chiqdim (bilib qoyinglar-da :) ) S ni Ch ornida qabul qilish yoki S ni shunchaki alifboga kiritmay, ? ni qabul qilish, yani J ni ikkita qilmaslikni yoqladim. Lekin hozircha olimlarning qoli baland keldi.Boshqa (hozircha ehtimoliy) ozgarishlar bunday: O ?? G ?? Sh ?? NG alifbodan olib tashlanadi Oxirgi gapni qonunchilik palatasi aytadi.Shuningdek, huquqshunos va bloger Xushnudbek Xudoyberdiyev ham lotin yozuvining isloh qilinishi borasidagi fikrlarini oz Telegram kanalida yozib qoldirdi:Haqiqatdan lotin yozuvimizning uzoq kutilgan islohotiga yaqin qolgani kishini xursand qiladi. Nihoyat nazariyotchi olimlarimiz va amaliyotchi mutaxassislarimiz bir yoqadan bosh chiqarishga harakat qilib (konferensiyadagi gap-sozlardan boshlar bir yoqadan chiqmayotganga oxshaydi), bir toxtamga kelishayotgani bu ozbek tili uchun olamshumul ijobiy jarayon ekanligini tan olishimiz kerak.Kanalim orqali ancha avval lotin yozuviga asoslangan alifbomizni imloh qilish kerakmi, degan savol bilan murojaat qilgan edim. Oshanda 583 kishi (68%) isloh qilish tarafdori, 178 kishi (20,7%) hozirgidek qolishni yoqlagan bolsa, 98 kishi (11,3%) kirillchada yozishni davom ettirishini aytgandi. Foto: Telegram / Xushnudbek.uzMen oz pozitsiyamni doim aytib kelganman alifbomizning islohoti suv va havodek zarur, degichlar tarafdaman.Oxirgi harakatlardan xulosa qilish mumkinki, islohot bolishi aniq. Faqat bu qay korinishda, mana bunisi ham juda muhim. Islohotlar mavjud muammolarni bartaraf etishga yordam beradimi yoki u navbatdagi muammolarni keltirib chiqaradimi? Yoki muammoning yarmini yechib, qolganini oz holicha tashlab qoyadimi?Umid qilamizki, soha mutaxassislari bu boyicha nisbatan maqul variantni tanlashadi. Barcha uchun eng optimal variant bolmaydi baribir. Kimgadir u yoqadi, kimgadir bu. Hammaning konglidan chiqishni iloji yoq.Masalan, menga J harfini ikkita qilish taklifi mutlaqo yoqmadi.Bizda bir muammoning yechimi albatta keyingi muammolarni keltirib chiqarishi shartmi? Albatta oddiy xalq uchun yaxshigina syurpriz tayyor turishi kerakda, a?Masalan, taklifga kora, bundan buyon quyidagicha yozilishi kerak: Andijon - Andicon Jajji - Cacci Janjal - Cancal Jonajon - Conacon Jamol Kamol (yozuvchimiz) - Camol Kamol Jamuljam - Camulcam Jang-jadal - Cang-cadal Jimjit - Cimcit Jar - car Onajon - Onacon Obboooooo. Mana shunaqa takliflardan keyin o, g, sh, ch harflari ham bir chiroyli korinib ketarkaney.Alifboni isloh qilish jarayonida hormay-tolmay mehnat qilayotgan insonlar, Sizlarga ming rahmat! Shu ishga kim bosh qoshayotgan bolsa, umridan baraka topsin. Lekin iltimos, iltimos, iltimos, Jlarimizga tegmanglar. Jga tegib, qattiq adashyapsizlar. Jlarimizni tinch qoying. Yoqsa, hammayoq J bolib ketishi mumkin, deb yozadi Xushnudbek Xudoyberdiyev.

Manba: Daryo.uz dle 11.2
0