Ozbekiston konstitutsiyasiga nechta ozgartirish kiritilgan?

Ozbekiston konstitutsiyasi bundan roppa-rosa 27 yil oldin 1992-yilning 8-dekabr kuni qabul qilingan. Shu vaqt ichida unga bir necha marta ozgartirish kiritilgan.Konstitutsiyaga nechta ozgartirish kiritilgan va ularning mohiyati nima bu haqda Toshkent davlat yuridik universiteti oqituvchisi Marufjon Kurbanov hikoya qiladi. Foto: Google PhotosShu kunga qadar konstitutsiyasiga ozgartirish, tuzatish va qoshimchalar kiritish togrisida 14 ta qonun qabul qilingan. Shunday ekan, rasman bosh qomusimizga 14 marta ozgartirish kiritilgan hisoblanadi. Lekin har bir qonun doirasida bir yoki undan ortiq normaga ozgartirish va qoshimcha kiritilgan. Agar har bir normani hisoblasak, unda jami 68 ta normaga tuzatish, ozgartirish va qoshimcha kiritilgan.1. 1993-yil 28-dekabr, Ozbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 77-moddasiga ozgartish kiritish togrisidagi qonun, 77-moddaOliy Majlis Qonunchilik palatasi deputatlari soni 150 nafardan iboratligi togrisidagi normaga miqdorning aniq chegarasini kengaytiruvchi ozgartirish kiritildi. Yani bir yuz yigirma deputatdan iborat jumlasi deputatlardan iborat tarzda ozgartirildi.2. 2003-yil 24-aprel, Ozbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga ozgartishlar va qoshimchalar kiritish togrisidagi qonunOn yillik jimlikdan song konstitutsiyaning biryola 30 ta normasiga ozgartirish va qoshimchalar kiritildi. Ozgartirishlar ikki palatali parlamentga otilishi munosabati bilan amalga oshirilgan edi. Xususan, konstitutsiyaning beshinchi bolimi, XVIIIXX, XXIII boblariga taalluqli, kelgusida ikki palatali parlamentni saylash va prezidentning konstitutsiyaviy vakolat muddatini besh yildan yetti yillik qilib ozgartirish masalasiga bogliq.2002-yil 27-yanvar kuni ikki palatali parlament tuzish va prezidentning konstitutsiyaviy vakolat muddatini ozgartirish togrisidagi ikki muhim masala boyicha referendum otkazildi.Referendum qaroriga muvofiq, Referendum yakunlari hamda davlat hokimiyati tashkil etilishining asosiy printsiplari togrisida, Ozbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati togrisida, Ozbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi togrisidagi konstitutsiyaviy qonunlar ozgartish va qoshimchalar kiritish uchun asos boldi. Oliy Majlis ikki palata Qonunchilik palatasi va Senatdan iboratligi, Qonunchilik palatasi bir yuz yigirma deputatdan iborat bolishi, Qonunchilik palatasi va Senatning mutlaq hamda birgalikdagi vakolatlari, prezident vakolat muddati yetti yilga uzaytirilishi bilan bogliq ozgartirishlar kiritildi.3. 2007-yil 11-aprel, Ozbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining moddalariga tuzatishlar kiritish togrisida (89-moddasiga, 93-moddasining 15-bandiga, 102-moddasining ikkinchi qismiga)gi qonunKonstitutsiyaning uchta normasiga ozgartirish va qoshimcha kiritildi. Prezidenti davlat boshligi va davlat hokimiyati organlarining kelishilgan holda faoliyat yuritishini hamda hamkorligini taminlashi, shuningdek, qonunlarni buzgan yoki shani va qadr-qimmatiga dog tushiradigan xatti-harakat sodir etgan tuman va shahar hokimlarini prezident oz qarori bilan lavozimidan ozod etishga haqli ekaniga oid ozgartirish kiritildi.4. 2008-yil 25-dekabr, Saylov togrisidagi qonun hujjatlari takomillashtirilishi munosabati bilan Ozbekiston Respublikasining ayrim qonunlariga ozgartish va qoshimchalar kiritish haqidagi qonun, yana osha 77-moddaBitta normaga ozgartirish kiritildi. Konstitutsiyaning 77-moddasida Qonunchilik palatasi qonunga muvofiq saylanadigan bir yuz ellik deputatdan iborat bolishi belgilandi.5. 2011-yil 18-aprel, Ozbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining ayrim moddalariga ozgartish va qoshimchalar kiritish togrisida(78, 80, 93, 96 va 98-moddalariga)gi qonunKonstitutsiyaning beshta normasiga ozgartirish va qoshimcha kiritildi. Bu ozgartish va qoshimchalar prezident, qonun chiqaruvchi va ijro etuvchi hokimiyatlar ortasidagi vakolatlarning yanada mutanosib taqsimlanishini taminlash, siyosiy partiyalarning roli va tasirini kuchaytirish maqsadini kozlagan edi.Qonun Oliy Majlis bosh vazir hisobotlarini eshitishi va muhokama qilishi tartibini belgiladi. Bosh prokuror orinbosarlarini tayinlash hamda ularni lavozimidan ozod etish togrisidagi prezident farmonlarini tasdiqlash Senatning mutlaq vakolatlaridan chiqarildi. Qolaversa, Prezident ijro etuvchi hokimiyatga rahbarlik qilishi haqidagi norma chiqarildi.Qonun bilan prezident viloyatlar hokimlarini hamda Toshkent shahar hokimini tayinlashi hamda lavozimidan ozod etishi bosh vazir taqdimiga binoan amalga oshirilish tartibi ornatildi. Bundan tashqari, bosh vazir nomzodi Qonunchilik palatasiga saylovda eng kop deputatlik orinlarini olgan siyosiy partiya yoki eng kop deputatlik orinlarini qolga kiritgan bir necha siyosiy partiya tomonidan taklif etilishi belgilandi. Bosh vazirga nisbatan ishonchsizlik votumi bildirish haqidagi norma mustahkamlandi.Nihoyat, 96-moddaga muhim ozgartish kiritildi:Prezident vazifasini bajarolmay qolgan holatda uning vazifa va vakolati vaqtincha Senat raisi zimmasiga yuklanadi. Uch oy ichida prezident saylovi tashkil etiladi va otkaziladi.6. 2011-yil 12-dekabr, Ozbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 90-moddasiga tuzatish kiritish togrisidagi qonun, yetti yildan besh yilga qaytishBitta normaga tuzatish kiritildi. U prezidentning vakolat muddati yetti yildan besh yilga qisqartirilishi bilan bogliq edi.7. 2014-yil 16-aprel, Ozbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining ayrim moddalariga ozgartish va qoshimchalar kiritish togrisida (32, 78, 93, 98, 103 va 117-moddalariga)gi qonunOltita norma ozgardi. Davlat organlarining faoliyati ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshirish tartibi qonun bilan belgilanishi togrisidagi norma kiritildi. Shunigdek, parlament nazoratini amalga oshirish Qonunchilik palatasi va Senatning birgalikdagi vakolati sifatida belgilandi.8. 2017-yil 6-aprel, Ozbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga ozgartishlar va qoshimcha kiritish togrisidagi qonunYettita normaga ozgartirish va qoshimcha kiritildi. Ular sud hokimiyatining chinakam mustaqilligini taminlash maqsadida Sudyalar oliy kengashi hamda iqtisodiy va mamuriy sudlar faoliyatining huquqiy asosi mustahkamlanishi bilan bogliq edi.9. 2017-yil 31-may, Ozbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining ayrim moddalariga ozgartishlar kiritish togrisida (80, 93, 108 va 109-moddalariga)gi qonunTortta norma ozgardi. Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish sohasida davlat boshqaruvi tizimini takomillashtirish, shuningdek, Konstitutsiyaviy sud mustaqilligini mustahkamlashga oid ayrim ozgartirish va qoshimchalar kiritildi.10. 2017-yil 29-avgust, Toshkent shahar xalq deputatlari tuman kengashlariga saylov togrisidagi qonunIkkita normaga ozgartirish va qoshimcha kiritildi. Jumladan, Toshkent shahri tarkibiga kiruvchi tumanlarga hokim tayinlanishi va lavozimidan ozod etilishi Toshkent shahar hokimi vakolatiga kirishi togrisidagi norma belgilandi.11. 2018-yil 15-oktabr, Fuqarolar yigini raisi (oqsoqoli) saylovi takomillashtirilishi munosabati bilan Ozbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga ozgartishlar kiritish togrisidagi qonunBitta norma ozgardi. Fuqarolar yiginlari ozini ozi boshqarish organlarida raisni (oqsoqolni) va uning maslahatchilarini emas, balki faqat raisni (oqsoqolni) ikki yarim yil muddatga saylash tartibi kiritildi.12. 2019-yil 18-fevral, Xavfsizlik va mudofaa sohasidagi bazi davlat organlari faoliyati takomillashtirilishi munosabati bilan ozbekiston respublikasining ayrim qonun hujjatlariga ozgartish va qoshimchalar kiritish togrisidagi qonun, MXX DXXga aylandi Foto: DXXIkkita norma ozgardi. Bu ozgartirish Ozbekiston Respublikasi Milliy xavfsizlik xizmatining nomlanishi Ozbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmatiga ozgarishi bilan bogliq.13. 2019-yil 5-mart, Hukumatni shakllantirish tartibi demokratlashtirilishi va uning masuliyati kuchaytirilishi munosabati bilan Ozbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga ozgartish va qoshimchalar kiritish togrisidagi qonunUchta norma. Ularga kora, Vazirlar Mahkamasi azolarini tasdiqlash va lavozimlaridan ozod qilish bosh vazirning Qonunchilik palatasi maqullaganidan keyin kiritilgan taqdimiga binoan amalga oshirilish tartibi joriy etildi.14. 2019-yil 4-sentabr, Saylov togrisidagi qonun hujjatlari takomillashtirilishi munosabati bilan Ozbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga ozgartish va qoshimchalar kiritish haqidagi qonunIkkita norma. 117-moddada sud muomalaga layoqatsiz deb topgan, ogir va ota ogir jinoyat sodir etgani uchun sud hukmi bilan ozodlikdan mahrum etish joylarida saqlanayotgan shaxslargina saylovda ishtirok etmasligi, boshqa har qanday hollarda fuqarolarning saylov huquqlarini togridan togri yoki bilvosita cheklashga yol qoyilmasligi togrisidagi ozgartirish kiritildi.

Manba: Daryo.uz dle 11.2
0